Christine de Pisan – feministka?

Jednym z utrwalonych stereotypów jest przekonanie o tym, że Średniowiecze było epoką mężczyzn, w której kobieta nie miała żadnych praw i traktowana była wyłącznie instrumentalnie.

Zdanie wygłoszone przez Christine de Pisan:

„W szaleństwie mym rozpaczałam, że Bóg kazał mi przyjść na świat w ciele kobiecym”

 (w Le Livre de la Cité des Dames (1405) )

uważane jest za manifest poddania kobiet, gdy tymczasem wyraża ono uświadomienie sobie przez jedną z najważniejszych kobiet czasów Średniowiecza pewnego rodzaju innej niezależności.

mediev5 

Pełen sprzeczności obraz kobiety: grzesznej Ewy i zarazem Dziewicy – Maryi, matrony i damy opiewanej przez poetów obecny jest w kulturze europejskiej od czasów średniowiecznych. Kojarzona jest więc kobieta z cielesnością i grzechem jako córka Ewy, ale i z czystością i świętością jako podobna Maryi. Na większości średniowiecznych obrazów Maryja ukazywana jest z Dzieciątkiem, co przyczynia się do kojarzenia roli kobiety z macierzyństwem. I przeciwnie do tego, co zazwyczaj się sądzi, Średniowiecze ceniło macierzyńskie uczucia: narodzenie się dziecka było źródłem radości dla całego domu, a wskazówki zabytków, jak i dzieła sztuki ujawniają rolę miłości macierzyńskiej. To matka przekazuje dzieciom najistotniejsze wartości ludzkie, czyta mu (oczywiście w środowisku bardziej wykształconym, poucza o podstawach religii, bierze żywy udział w edukacji dorastających dzieci i przygotowuje córki do wejścia w świat dorosłych, co z reguły dokonuje się w 12 roku życia. Wychodzące za mąż kobiety miały prawo w kontrakcie przedślubnym do zagwarantowanego zabezpieczenia w wysokości co najmniej jednej trzeciej majątku męża, a w przypadku śmierci matki, majątek ten dziedziczyły dzieci.

Kobieta w małżeństwie nie jest tylko cieniem mężczyzny, zwłaszcza w środowisku szlacheckim. W Księdze o Trzech Cnotach Christine de Pisan wywodzi, że małżonka ma ważną do odegrania rolę, a mianowicie może stać się duchowym przewodnikiem mężczyzny na drodze jego zbawienia.

W Średniowieczu wiele kobiet posiada własne dobra, biżuterię, pieniądze. I nie tylko: wiele kobiet, w tym przede wszystkim w środowisku miejskim może pracować. W 1268 roku w swej Księdze zawodów Etienne Boileau podaje listę zawodów Paryża i osób zawody te wykonujących. Na około sto zawodów 26 jest dostępnych dla kobiet. Są kobiety wykonujące zawód lekarza, nawet jeśli nie brały one udziału w wykładach uniwersyteckich. Poza tym kobiety pracują głównie w branży tekstylnej, w handlu, w zawodach artystycznych jak na przykład Jehanne la Verriere, która była słynnym projektantem i wykonawcą zarazem witraży. Na wioskach, rzecz jasna kobiety wykonują prace bardziej fizyczne.

Jednak kobiety realizują się także w życiu publicznym, dotyczy to głównie arystokracji. W momencie wyjazdu męża (na przykład na wojnę) jego małżonka przejmuje rolę głowy rodziny, zarządzając ziemiami, hrabstwami, a nawet królestwami. W 1226 roku po śmierci swego męża Blanka Kastylijska, matka dwanaściorga dzieci, przejmuje rządy nad królestwem, oddając je po kilku latach swemu synowi, przyszłemu Świętemu Ludwikowi. W wielu krajach poza Francją prawo dopuszcza jednak kobietę do bezpośredniego sprawowania rządów. 

 

Z drugiej strony obraz kobiety w Średniowieczu, to kobieta przedstawiana w czasie zabawy i rozrywki: taniec, muzyka, teatr to jej świat. Jeden z poetów, Eustache Deschamps opiewa taki wizerunek: „Pragną życia w blasku, pragną czułych słów, świąt, jarmarków, teatru, pragną miejsc rozkoszy, które dadzą im radość”. Nie można zapomnieć tez o realizacji powołania religijnego, które nawet w Średniowieczu nie jest tylko służebne. Damy z arystokracji zakładają klasztory, fundacje dobroczynne, ale wpływają też na rozwój życia duchowego swej epoki pisząc wspaniałe dzieła, jak Hildegarda z Bingen. Nie pisała ona tylko traktatów duchowych ale i dzieła naukowe, traktaty medyczne i przyrodnicze, które krążyły po całym ówczesnym chrześcijańskim świecie i czytane były przez biskupów, królów, cesarzy.

 

W XII wieku pojawia się pojęcie dworskiej miłości, które wprowadza nowy typ miłości i relacji pomiędzy mężczyzną a kobietą. Kobieta staje się dominą, a mężczyzna znajduje się u jej stóp jako jej wasal. Najszlachetniejsze uczynki jakie mężczyzna jest w stanie wykonać są przeznaczone dla jej czci. Sprzyjało to przede wszystkim temu, co w relacji kobieta-mężczyzna stało się w Średniowieczu najważniejsze: postawienia na pierwszym planie kobiecego sposobu myślenia i kobiecych wizji świata bardziej szlachetnego, czystego, delikatnego i wzniosłego.

 Coraz więcej utworów literackich jest tworzonych przez kobiety, które kształtują świat z kobiecej perspektywy. W XII wieku pisze Marie de France, w wieku następnym Christine de Pisan, uwielbiana przez króla Karola V za … swoją twórczość. Ta owdowiałą w wieku 25 lat pisarka sprzeciwiła się męskiemu obrazowi świata w Roman de la Rose i zaczęła rozwijać refleksję nad dolą i powołaniem kobiety. Napisała swe sztandarowe dzieło Księga Miasta Dam, w którym opisała kobiece królestwo, Femenię, zarządzane przez Rozum, Prawość i Sprawiedliwość. (sic!) W królestwie tym szlachetne panie znajdują rozrywkę w prowadzeniu przyjemnych, acz uczonych rozmów i w pisaniu.

1420s_pisan present son oeuvre 

Wiele kobiet, które nie pisały jak Christine de Pisan zamawiały nowe książki, w tym bogato zdobione manuskrypty wnoszące piękno i pouczenie moralne w ich otoczenie. Jeanne d’Evreux (trzecia żona Karola IV) zamówiła przepiękne Godzinki jak i wspaniałe dzieła sztuki dla opactwa Saint-Denis. Takich kobiet, mecenasów sztuki można w Średniowieczu wymieniać wiele – ograniczę się do Anne de France, Jeanne de Bourgogne, najsłynniejszych pośród nich.

blog_qk_18993_6318078_tr_christine_de_pisan_et_justice_accueillent_la_vierge_et_les_saintes  

(ilustracja powyżej: Christine de Pisan i Sprawiedliwość witają Dziewicę Maryję i świętych w Mieście)

blog_qk_18993_6318078_tr_christine_de_pisan_et_droiture_invitent_les_dames__lues__agrave__entrer_dans_la_cit_ 

(ilustracja powyzej: Christine de Pisan i Prawość zapraszają wybrane Damy do Mista)

 

 

Obraz Średniowiecza jest dla wielu obrazem świata męskiego i brutalnego. Jak wszystkie karykatury zawiera on część prawdy. Średniowiecze, co prawda pod wpływem religii widzi w kobiecie istotę słabszą, często przekazują jej negatywny obraz. Jednak dokładniejsze przyjrzenie się tej epoce stępia ten zbyt ostry obraz kobiety, która jak się okazuje pomiędzy VIII a XV wiekiem w Europie odegrała znaczącą rolę, przyczyniając się przede wszystkim do „ucywilizowania obyczajów”.

 

Publicités

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s